Państwowa Inspekcja Pracy zyska nowe narzędzia do walki ze śmieciowym zatrudnieniem. Przygotowana w Ministerstwie Pracy ustawa o reformie PIP została ogłoszona w Dzienniku Ustaw 7 kwietnia 2026 r.
Przedsiębiorcy mają czas na weryfikację swoich struktur zatrudnienia do dnia wejścia w życie przepisów i możliwość składania pierwszych wniosków 7 lipca 2026 r.
Celem ustawy jest przede wszystkim walka z wypychaniem pracowników na pozorne umowy cywilnoprawne i tym samym pozbawianie ich należnych im praw pracowniczych. Ustawa nie zmienia Kodeksu Pracy, lecz wprowadza narzędzia do skutecznego egzekwowania obowiązującego już prawa.
Reforma będzie też chronić uczciwych przedsiębiorców przed nieuczciwą konkurencją, która przez lata budowała swoją przewagę kosztem pracowników.
Najważniejszym założeniem ustawy jest nadanie okręgowym inspektorom pracy uprawnień do wydawania decyzji przekształcających nieprawidłowo zawartą umowę, np. umowę zlecenia w umowę o pracę. Nie będzie to jednak jednoosobowa decyzja inspektora, lecz odpowiednio zaprojektowany, wieloetapowy proces chroniący wszystkie strony.
W przypadku wykrycia nieprawidłowości, w pierwszej kolejności PIP wydawać będzie polecenia usunięcia naruszeń. Dopiero w przypadku, kiedy nie zostanie ono wykonane, inspektor PIP będzie mógł złożyć wniosek do Okręgowego Inspektora Pracy o wydanie decyzji przekształcającej nieprawidłowo zawartą umowę w umowę o pracę.
Zarówno pracodawca, jak i pracownik będą mogli odwołać się od tej decyzji do sądu pracy, co wstrzyma jej wykonanie do momentu wydania orzeczenia.
Co ważne, na czas trwania postępowania sądowego przewidziano możliwość udzielenia zabezpieczenia roszczenia. W okresie objętym zabezpieczeniem umowa między stronami może zostać zmieniona, wypowiedziana lub rozwiązana wyłącznie na zasadach prawa pracy. Oznacza to, że do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sporu osoba objęta zabezpieczeniem nie może zostać pozbawiona ochrony tylko dlatego, że formalnie zawarła umowę cywilnoprawną. W razie wypowiedzenia lub rozwiązania umowy przysługują jej środki ochrony sądowej przewidziane w prawie pracy.
Ustawa wprowadza także procedurę interpretacji indywidualnej – pracodawca będzie mógł wystąpić do PIP z wnioskiem o sprawdzenie czy sposób, w jaki zatrudnia swoich pracowników jest zgodny z prawem, a jeżeli nie – jak doprowadzić je do stanu zgodnego z prawem.
Kluczowe zasady wydawania interpretacji:
Ponadto ustawa umożliwia wymianę danych pomiędzy PIP, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) i Krajową Administracją Skarbową (KAS) aby usprawnić kontrole.
Wprowadza możliwość przeprowadzania przez PIP zdalnych kontroli i obowiązek sporządzania przez PIP rocznych i wieloletnich planów działań dla kontroli celowych na podstawie analizy ryzyka
Niestety, zwiększa również co najmniej dwukrotne maksymalną wysokość grzywny, jaką PIP może nałożyć w postępowaniu mandatowym.
Interpretacja jest wiążąca dla organów PIP podczas przyszłych kontroli, o ile stan faktyczny opisany we wniosku pokrywa się z rzeczywistością. Jednak nie jest wiążąca dla wnioskodawcy – nie musi się on do niej stosować, ale wówczas traci ochronę prawną.
Główną korzyścią z uzyskania pozytywnej interpretacji jest tzw. funkcja gwarancyjna:
Ryzyka związane z wnioskowaniem
Prawnicy ostrzegają przed dwoma aspektami:
Państwowa Inspekcja Pracy zyska nowe narzędzia do walki ze śmieciowym zatrudnieniem. Przygotowana w Ministerstwie Pracy ustawa o reformie PIP została ogłoszona w Dzienniku Ustaw 7 kwietnia 2026 r.
Przedsiębiorcy mają czas na weryfikację swoich struktur zatrudnienia do dnia wejścia w życie przepisów i możliwość składania pierwszych wniosków 7 lipca 2026 r.
Celem ustawy jest przede wszystkim walka z wypychaniem pracowników na pozorne umowy cywilnoprawne i tym samym pozbawianie ich należnych im praw pracowniczych. Ustawa nie zmienia Kodeksu Pracy, lecz wprowadza narzędzia do skutecznego egzekwowania obowiązującego już prawa.
Reforma będzie też chronić uczciwych przedsiębiorców przed nieuczciwą konkurencją, która przez lata budowała swoją przewagę kosztem pracowników.
Najważniejszym założeniem ustawy jest nadanie okręgowym inspektorom pracy uprawnień do wydawania decyzji przekształcających nieprawidłowo zawartą umowę, np. umowę zlecenia w umowę o pracę. Nie będzie to jednak jednoosobowa decyzja inspektora, lecz odpowiednio zaprojektowany, wieloetapowy proces chroniący wszystkie strony.
W przypadku wykrycia nieprawidłowości, w pierwszej kolejności PIP wydawać będzie polecenia usunięcia naruszeń. Dopiero w przypadku, kiedy nie zostanie ono wykonane, inspektor PIP będzie mógł złożyć wniosek do Okręgowego Inspektora Pracy o wydanie decyzji przekształcającej nieprawidłowo zawartą umowę w umowę o pracę.
Zarówno pracodawca, jak i pracownik będą mogli odwołać się od tej decyzji do sądu pracy, co wstrzyma jej wykonanie do momentu wydania orzeczenia.
Co ważne, na czas trwania postępowania sądowego przewidziano możliwość udzielenia zabezpieczenia roszczenia. W okresie objętym zabezpieczeniem umowa między stronami może zostać zmieniona, wypowiedziana lub rozwiązana wyłącznie na zasadach prawa pracy. Oznacza to, że do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sporu osoba objęta zabezpieczeniem nie może zostać pozbawiona ochrony tylko dlatego, że formalnie zawarła umowę cywilnoprawną. W razie wypowiedzenia lub rozwiązania umowy przysługują jej środki ochrony sądowej przewidziane w prawie pracy.
Ustawa wprowadza także procedurę interpretacji indywidualnej – pracodawca będzie mógł wystąpić do PIP z wnioskiem o sprawdzenie czy sposób, w jaki zatrudnia swoich pracowników jest zgodny z prawem, a jeżeli nie – jak doprowadzić je do stanu zgodnego z prawem.
Kluczowe zasady wydawania interpretacji:
Ponadto ustawa umożliwia wymianę danych pomiędzy PIP, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) i Krajową Administracją Skarbową (KAS) aby usprawnić kontrole.
Wprowadza możliwość przeprowadzania przez PIP zdalnych kontroli i obowiązek sporządzania przez PIP rocznych i wieloletnich planów działań dla kontroli celowych na podstawie analizy ryzyka
Niestety, zwiększa również co najmniej dwukrotne maksymalną wysokość grzywny, jaką PIP może nałożyć w postępowaniu mandatowym.
Interpretacja jest wiążąca dla organów PIP podczas przyszłych kontroli, o ile stan faktyczny opisany we wniosku pokrywa się z rzeczywistością. Jednak nie jest wiążąca dla wnioskodawcy – nie musi się on do niej stosować, ale wówczas traci ochronę prawną.
Główną korzyścią z uzyskania pozytywnej interpretacji jest tzw. funkcja gwarancyjna:
Ryzyka związane z wnioskowaniem
Prawnicy ostrzegają przed dwoma aspektami:
